به گزارش روابط عمومی ستاد مبارزه با موادمخدر؛ دکتر مجید قربانی، مدیرکل پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر، در نشست تعاملی با دبیران شوراهای هماهنگی مبارزه با موادمخدر استان‌ها و کارشناسان پیشگیری سراسر کشور، با تأکید بر ضرورت تحول در رویکردهای پیشگیری از اعتیاد اظهار کرد: برای بهبود عملکرد این حوزه و تحقق اهداف تعیین‌شده در قانون برنامه هفتم پیشرفت، باید از رویکردهای سنتی عبور کنیم و به سمت پیشگیری علمی، نظام‌مند، هدفمند و مبتنی بر شواهد حرکت کنیم.

وی با اشاره به تکلیف قانون برنامه هفتم پیشرفت مبنی بر کاهش ۱۰درصدی شیوع اعتیاد افزود: تحقق این هدف، مأموریت بزرگی است. خوشبختانه دو شیوع‌شناسی انجام شده و دو شیوع‌شناسی دیگر نیز تا پایان سال انجام خواهد شد. نتایج این مطالعات، خط پایه و اطلاعات موردنیاز برای برنامه‌ریزی و طراحی مداخلات پیشگیرانه را فراهم می‌کند.

ضرورت تغییر نگاه از پیشگیری سنتی به رویکردهای تحولی

قربانی با بیان اینکه اعتیاد در گذشته عمدتاً به‌عنوان بیماری زیستی، روانی و اجتماعی تعریف می‌شد، گفت: در برخی تعاریف، ابعاد فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و معنوی نیز به این پدیده اضافه شده است. در مقابل، پیشگیری نیز بیشتر به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌شد که با هدف جلوگیری از بروز بیماری انجام می‌گرفت.

وی با اشاره به سطوح سه‌گانه پیشگیری تصریح کرد: پیشگیری اولیه شامل مداخلات پیش از بروز بیماری، پیشگیری ثانویه شامل مداخلات زودهنگام با هدف کاهش شیوع و پیشگیری سطح سوم شامل مداخلات با هدف کاهش آسیب است. با توجه به تکلیف تعیین‌شده در قانون برنامه هفتم، توجه به پیشگیری ثانویه و مداخلات زودهنگام اهمیت ویژه‌ای دارد.

مدیرکل پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر با اشاره به تغییر رویکردهای پیشگیری در سال‌های اخیر اظهار کرد: دفتر پیشگیری با حدود ۱۶تا ۱۷دستگاه به‌صورت رسمی تفاهم‌نامه همکاری دارد و در مجموع ۲۳تا ۲۴دستگاه به‌نوعی در جامعه هدف و دایره همکاری‌های ما قرار دارند. ضروری است از میان این دستگاه‌ها، مجموعه‌ای را به‌عنوان اولویت‌های اصلی انتخاب کنیم که در این زمینه به مشارکت و نظر کارشناسان استان‌ها نیاز داریم.

وی افزود: رویکرد زیستی، روانی و اجتماعی، رویکرد رشدمدار و متمرکز بر چرخه زندگی، رویکرد مبتنی بر شواهد و رویکرد نظام‌مند و چندسطحی همچنان از مبانی اصلی برنامه‌های پیشگیری هستند.

قربانی چهار محیط اصلی اجرای برنامه‌های پیشگیری را محیط دانش‌آموزی و آموزشی، محیط‌های کاری و شغلی، خانواده و محیط شهری و روستایی عنوان کرد و گفت: در کنار این چهار محیط باید حوزه‌هایی همچون تولید محتوا و فضای مجازی را نیز مورد توجه قرار دهیم؛ چراکه این ظرفیت‌ها می‌توانند در تمامی محیط‌های یادشده نقش‌آفرینی کنند.

وی با اشاره به ضرورت تدوین زودهنگام برنامه‌های سال ۱۴۰۶خاطرنشان کرد: برنامه‌های پیشگیری باید با مشارکت دستگاه‌ها و استان‌ها و با توجه به محتوای برنامه‌ها، نحوه اجرا و میزان اثربخشی آنها تدوین شوند. انتظار داریم دبیران شوراهای هماهنگی و کارشناسان استان‌ها پیشنهادها و توصیه‌های خود را برای طراحی دقیق‌تر این برنامه‌ها ارائه کنند.

تمرکز بر افراد در معرض خطر و مداخلات زودهنگام

مدیرکل پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر با تبیین تفاوت نگاه تحولی با رویکردهای سنتی گفت: اعتیاد اکنون به‌عنوان یک بیماری مغزی مزمن، پیش‌رونده و عودکننده شناخته می‌شود و پیشگیری نیز دیگر صرفاً به معنای جلوگیری از بروز بیماری نیست، بلکه توانمندسازی فرد، خانواده و جامعه را شامل می‌شود.

وی افزود: در این رویکرد، باید نگاه سیستمی و جامعی به پیشگیری داشته باشیم و از اقدامات جزیره‌ای و تمرکز بر یک متغیر پرهیز کنیم. همچنین نمی‌توانیم صرفاً بر پیشگیری اولیه و برنامه‌های همگانی متمرکز باشیم، بلکه باید مناطق پرخطر، افراد در معرض خطر و شرایطی را که زمینه گرایش به مصرف مواد را فراهم می‌کنند، شناسایی و مداخلات زودهنگام را با هدف کاهش شیوع اجرا کنیم.

قربانی تأکید کرد: با توجه به محدودیت منابع و زمان، برنامه‌های انتخابی نیز باید در اولویت قرار گیرند تا افرادی که بیشتر در معرض خطر گرایش به مصرف مواد هستند، به‌طور مستقیم تحت پوشش مداخلات پیشگیرانه قرار گیرند.

آموزش مهارت‌های زندگی و خودمراقبتی؛ محور جدید پیشگیری از اعتیاد

وی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکردهای آموزشی اظهار کرد: بررسی‌ها و پژوهش‌ها نشان می‌دهند که رویکردهای صرفاً اطلاع‌رسانی و آموزش‌های عاطفی، اثربخشی لازم را ندارند. تقریباً همه محققان و متخصصان بر ضرورت تمرکز بر رویکردهای توانمندسازی اتفاق‌نظر دارند.

قربانی افزود: آموزش مهارت‌های زندگی و مهارت‌هایی که فرد را برای مراقبت از خود توانمند می‌کنند، باید در کانون برنامه‌های پیشگیری قرار گیرند و محور خودمراقبتی بیش از گذشته مورد توجه باشد.

مدیرکل پیشگیری ستاد با اشاره به استانداردهای بین‌المللی پیشگیری از اعتیاد گفت: در دنیا مداخلات پیشگیرانه بسیار زودتر آغاز می‌شوند و بر اساس آخرین استانداردهای سازمان‌های بین‌المللی، این مداخلات حتی از پیش از تولد فرد و دوران بارداری شروع شده و تا اوایل بزرگسالی ادامه پیدا می‌کنند. بنابراین، لازم است برنامه‌های پیشگیری را از سنین پایین آغاز کنیم و در مراحل مختلف زندگی استمرار دهیم.

ارزیابی اثربخشی؛ ضرورت تحول در برنامه‌های پیشگیری

قربانی یکی دیگر از الزامات تحول در حوزه پیشگیری را توجه جدی به ارزیابی و سنجش اثربخشی برنامه‌ها دانست و گفت: ارزیابی اثربخشی باید در زمره برنامه‌های اصلی ما قرار گیرد. این موضوع در چک‌لیست ارزیابی حوزه پیشگیری استان‌ها نیز پیش‌بینی شده و ضرورت دارد در برنامه‌های سال ۱۴۰۶با تأکید بیشتری مورد توجه قرار گیرد.

وی تصریح کرد: باید مشخص کنیم اقدامات و مداخلات پیشگیرانه تا چه اندازه اثربخش بوده‌اند و نتایج آنها چگونه می‌تواند در اصلاح برنامه‌ها و تدوین مجدد مداخلات مورد استفاده قرار گیرد. همچنین شاخص‌های ارزیابی و پاسخ‌گویی باید برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت را پوشش دهند.

مدیرکل پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر 6 مؤلفه اساسی الگوی آینده پیشگیری از اعتیاد را علم‌محوری، انسان‌محوری، خانواده‌محوری، جامعه‌محوری، فناوری‌محوری و هوشمندی و نتیجه‌محوری برشمرد و گفت: این مؤلفه‌ها باید به‌عنوان ملاک عمل در طراحی و اجرای برنامه‌های پیشگیری قرار گیرند.

وی افزود: اگر بخواهیم تکلیف قانون برنامه هفتم پیشرفت در زمینه کاهش شیوع را محقق کنیم، باید بر این 6 مؤلفه متمرکز شویم و برنامه‌های خود را به‌صورت هدفمند دنبال کنیم.

تأکید بر تکمیل برش‌های استانی و نظارت بر اجرای برنامه‌ها

قربانی با اشاره به ارسال چک‌لیست ارزیابی حوزه پیشگیری استان‌ها اظهار کرد: لازم است دبیران شوراهای هماهنگی توجه ویژه‌ای به این چک‌لیست، به‌خصوص بخش ارزیابی اثربخشی داشته باشند؛ زیرا بدون اندازه‌گیری نتایج مداخلات پیشگیرانه، امکان اصلاح و تنظیم عملکرد وجود ندارد. همچنین میزان همکاری دستگاه‌های عضو کمیته فرهنگی و پیشگیری در پیشبرد برنامه‌ها باید مورد ارزیابی قرار گیرد.

افزایش اعتبارات پیشگیری و ضرورت نظارت بر هزینه‌کرد آن

مدیرکل پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر در بخش دیگری از سخنان خود به اعتبارات حوزه پیشگیری اشاره کرد و گفت: با وجود شرایط اقتصادی کشور، امسال با رایزنی‌های انجام‌شده توانستیم اعتبار بیشتری برای حوزه پیشگیری دریافت کنیم.

وی در پایان با تأکید بر اهمیت سرمایه‌گذاری در حوزه پیشگیری از اعتیاد خاطرنشان کرد: هزینه‌کرد در حوزه پیشگیری واقعاً هزینه نیست، بلکه سرمایه‌گذاری است و باید این سرمایه‌گذاری به‌درستی و به شکل مطلوب انجام شود تا شاهد اثربخشی برنامه‌ها و مداخلات پیشگیرانه باشیم.

انتهای پیام/