درمان اعتياد يك استراتژي براي چند هدف

فرزین رحیم نظری

گفتن و نوشتن از درمان اعتياد نه تنها آسان نيست كه بسيار دشوار است. اعتياد پديده‌اي پيچيده و رازآلود است. عده‌اي آن‌را بيماري مي‌دانند، گروهي آن‌را جرم تلقي مي‌كنند و دسته‌اي از آن به‌عنوان يك معضل يا حتي تهديد اجتماعي نام مي‌برند. كساني نيز هستند كه نام‌هاي تركيبي را برگزيده‌اند و از اعتياد تحت‌عنوان بيماري خود‌ساخته يا بيماري جرم‌گونه نام مي‌برند. دشواري ماجرا زماني بهتر روشن مي‌شود كه بدانيم اين اختلاف ديدگاه مختص كشور ما نيست و در بسياري از نقاط جهان نگاه‌‌ها به اعتياد متفاوت است.
البته هر نامي كه بر اعتياد بگذاريم، اين آغاز راه است و چگونه برخورد كردن با پديدۀ اعتياد و درمان معتادان، خود مقولۀ پيچيده‌اي است كه مانند هر روش اصلاحي ديگر، بسيار حساس و دچار دگرگوني و تغييرات مداومي است كه در خصوصيت پيچيده و منحصر به‌فرد اعتياد نهفته است.
اعتياد هرچه هست، يك واقعيت انكار‌ناپذير در جامعۀ ما و سراسر جامعه انساني است و هر نامي كه بر آن بگذاريم، بخشي از جامعه را به خود مشغول كرده و هزينه‌‌هاي مادي و معنوي بسياري صرف مقابله با اين پديده شده است. سال‌هاست كه نيرو و توان بخش مهمي از نيرو‌هاي نظامي و انتظامي كشور از مرزهاي شرقي كشور گرفته تا خيابان‌‌ها، پارك‌ها و كوچه‌ها صرف مقابله با ورود، توزيع و ترانزيت انواع مواد اعتياد‌آور مي‌شود، ليكن اكنون ديگر همه مي‌دانند با سخت‌ترين برخورد‌هاي پليسي نيز بخشي از مواد وارد كشود مي‌شود و لاجرم تعدادي از افراد به سوء مصرف آن دچار مي‌شوند.
خوشبختانه طي چند سال اخير با رويكردي معقولانه، مبارزۀ همه‌جانبه با پديدۀ سوء مصرف مواد در دستور كار مسوولان كشور قرار گرفته است و پذيرفتن اهميت پيشگيري از اعتياد و درمان معتادان و كنترل تقريبي اعتياد در همين جهت قابل ارزيابي است، ليكن آنچه مبارزه با مواد‌مخدر را در يك سال گذشته از مبارزه در سال‌هاي پيش از آن متمايز مي‌كند، هماهنگي بيشتر بين‌بخشي در همه دستگاه‌هاي عضو ستاد مبارزه با مواد‌مخدر و رويكرد علمي، اجرايي به‌طور توامان است.
اين هماهنگي كه انصافاً به لطف حضور سردار دكتر احمدي مقدم، مشاور رئيس‌جمهور و دبيركل ستاد مبارزه با مواد‌مخدر به وجود آمده، شرايط را به‌گونه‌اي رقم زده است كه اتلاف نيروها و فعاليت‌‌هاي پراكنده و گاه متناقض در كشور به حداقل رسيده و برنامه‌هاي هدفمند و يكپارچه‌اي با رويكرد علمي، اجرائي با اولويت‌بندي‌هاي خاص در كشور به اجراء درآمده است.
يكي از اولين اولويت‌بندي‌ها در سال گذشته، به درمان و ساماندهي معتادان اختصاص يافت. مديريت جديد ستاد دريافته بود كه قبل از هركاري لازم است اولويت را از انتهاي كار آغاز كند. بنابراين بايد چهره شهرها از وجود معتادان پرخطر كه در شهرها پراكنده بودند، پاك مي‌شد. اين كار دو پيامد مهم را به دنبال داشت. اولاً كساني كه به هر دليل همه پله‌هاي اعتياد را طي كرده و به گفته برخي به انتهاي خط رسيده بودند، يك بار ديگر فرصت يافتند تا با روش‌هاي نوين درمان و كنترل اعتياد تا هر جا كه مي‌توانند به زندگي عادي بازگردند. شايد كمتر كسي به اهميت اين بخش توجه كرده است، اما اگر سخن امام خميني (ره) را به ياد آوريم كه فرموند: نجات معتاد نجات فرد نيست، نجات جامعه است، آن‌گاه به اهميت موضوع پي خواهيم برد.
ثانياً، اولويت دادن به درمان، علاوه بر كمك به معتادان، به‌ويژه معتادان پرخطر، يك حسن مهم ديگر هم داشت و آن فراهم ساختن اعلام اولويت مهم ديگر، يعني پيشگيري بود. آري، تا زماني كه رها بودن معتادان پرخطر در كوچه و خيابان، هر بيننده‌اي را آزار مي‌داد و آنان با بدترين شكل ممكن و با داشتن انواع بيماري‌هاي مسري، امنيت بهداشتي، اخلاقي و امنيتي، جامعه را همچون بمب‌هاي متحرك تهديد مي‌كردند، سخن گفتن از اولويت پيشگيري نه ‌تنها به‌جا نبود، بلكه بيهوده و خالي از پشتوانه به نظر مي‌رسيد.
خدا را شاكريم كه سال 1386 كه سالي سخت براي دست‌اندركاران مبارزه با مواد‌مخدر بود، با دست‌يابي به اهداف بلند خود سپري شد و اكنون درمان اعتياد با روش‌هاي نوين و معقولانه در مراكز دولتي و خصوصي به طرز بي‌سابقه وشگفت‌انگيزي افزايش يافته و كشور ما كه قبلاً جايگاه مناسبي در آمارهاي جهاني درمان اعتياد نداشت، به رتبه‌هاي دوم و سوم جهاني در درمان اعتياد دست يافته و امكان كافي براي گسترش هرچه بيشتر آن فراهم آمده است.
بايد بدانيم، اين موفقيت به‌آساني به‌دست نيامده است و انسان‌‌هاي فراواني تلاش شبانه‌روزي خود را به‌كار بسته‌اند تا اين موفقيت عظيم حاصل شود. اميدواريم در سال 1387 كه از سوي مقام معظم رهبري به‌عنوان سال نوآوري و شكوفايي نام‌گذاري شده است، شاهد نوآوري هرچه بيشتر در مبارزه همه‌جانبه با مواد‌مخدر و شكوفايي تلاش‌هاي دست‌اندر‌كاران باشيم و روزي فرا برسد كه بتوانيم در همين مجله، از كنترل كامل اعتياد سخن بگوييم.