روزانه 10 نفر از جمعیت کشور، جان خود را بر سر اعتیاد می‌گذارند. رقم ناچیزی نیست وقتی محاسبه کنیم که سالانه، حداقل 3650 نفر از جمعیت جوانی که می‌توانستند مولد، کارآفرین، مادر، پدر، همسر و برادر باشند، بسیار زودتر از آنکه باید، زیر خاک «آرام» می‌گیرند. واقعا بعد از مرگ است که آرام می‌گیرند چون آن روزهای تلخ اعتیاد برازنده آن نیست که به «زندگی» تعبیر شود. وقتی نه آن جماعتی که خوراک این زنان و مردان بیگناه بی‌پناه را تامین می‌کنند، نه آن خانواده‌ای که روزی این مرد و زن، عزیزکرده‌اش بودند، هیچ‌کس و هیچ‌کس دلتنگ مرگ آنها نمی‌شود، مرگ، شیرین‌تر است به مذاق اینها که مدت‌هاست حتی یک وعده غذای گرم ازشان دریغ شده است. دامان مرگ در مسیر قدم‌های لرزان معتادان در ایران، هر روز بیش از روز قبل گسترده‌تر می‌شود. نه به این دلیل که از غذای گرم و مهر و سرپناه محروم شده‌اند. بلکه رسوب ناخالصی‌هایی که در خوراک مصرفی آنهاست به حدی از اشباع رسیده که یک روز، یک شب، در برشی از زمان می‌ترکد و قلب‌های بیمار و کوچک آنها را از کار می‌اندازد. شاید از تصویر پیکر معتادی که کنار خیابان جان داده و ساعت‌ها از خاموشی‌اش می‌گذرد، تلخ‌ترو غیرانسانی‌تر نباشد آن هم وقتی به یاد بیاید که برای این پیکر بیجان فراموش شده، هیچ کس نخواهد گریست....

تهمینه باهری؛ رییس مرکز تحقیقات پلیس مبارزه با مواد مخدر در گفت‌وگو با «اعتماد» درباره ترکیبات غیرقابل باور مخدرها و روانگردان‌ها هشدار داده است با این هدف که قدمی در مسیر آگاه‌سازی جمعیتی بردارد که با پوزخندی، اعتیاد به مواد مخدر و صنعتی را شتر نشسته پشت خانه همسایه می‌بینند.

‌ خبرهایی می‌شنویم درباره ورود مخدرها و روانگردان‌های جدید با نام‌های جدید. مرکز تحقیقات پلیس مبارزه با مواد مخدر در بررسی‌های خود تا چه حد این اخبار را تایید می‌کند؟

مرکز تحقیقات پلیس مبارزه با مواد مخدر به‌طور دایم انواع مواد مخدر و روانگردانی که وارد کشور می‌شوند را رصد کرده و ترکیبات آنها را آنالیز می‌کند. نتایج تمام تحقیقات ما نشان داده که در تمام سال‌های گذشته مخدرها یا روانگردان‌ها با همان ترکیبات، یا ترکیبات و افزودنی‌ها و ناخالصی‌های متفاوت اما با مواد موثره یکسان، با نام‌های متفاوت و به عنوان مواد جدید معرفی شده است. به عنوان نمونه در مورد «گل» باید گفت که همان شاهدانه اما نژاد خاصی از این گیاه است با مواد موثره بیشتر که متاسفانه چندی پیش به عنوان ماده مخدر جدید معرفی شد.

‌ ماده کروکودیل که امروز در روسیه بسیار پرطرفدار است خوشبختانه در ایران مورد استقبال معتادان قرار نگرفت. نتایج تحقیقات شما در آزمایشگاه از ترکیبات این ماده مخدر چه بود ؟

کروکودیل همان « دزومورفین »
Desomorphine - ماده مخدر از مشتقات مورفین و با تاثیر 10 برابر قوی‌تر از مورفین- است و همان‌طور که شما هم گفتید در ایران حتی یک نمونه هم شناسایی نشد که ما آن را در آزمایشگاه آنالیز کنیم. اما طبق اعلام مقامات روسیه، کروکودیل که مصرف آن امروز در آن کشور بسیار شایع است، دزومورفین است که عوارض بسیار مخربی هم دارد. نحوه ساخت این ماده به‌گونه‌ای است که باعث پوسیدگی بافت می‌شود. خوشبختانه در ایران حتی یک مورد هم شناسایی نشده و حتی نتایج آنالیز ما از مواردی که تحت عنوان دزومورفین ارجاع شد و گفتند که به عنوان کروکودیل خرید و فروش می‌شود، نشان داد که دزومورفین نبود و استامینوفن یا داروهای مختلف را با هم مخلوط کرده و با نام کروکودیل فروخته بودند.

‌ ترکیبات شیشه و استفاده از فسفر یا مواد سفید‌کننده در انواع متفاوت آن به یک نگرانی برای کارشناسان رصد وضعیت اعتیاد تبدیل شده است. نتایج تحقیقات شما درباره ترکیبات شیشه چه می‌گوید؟

روش ساخت شیشه متفاوت است. در معمول‌ترین، ساده‌ترین و ارزان‌ترین روش ساخت شیشه در دنیا، فسفر استفاده می‌شود اما نوع ترکیبات می‌تواند مختلف باشد چنان‌که مواد سفید‌کننده هم یکی از ترکیبات شیشه است. این هشدار مهم است که موادی که امروز به نام شیشه عرضه می‌شود، شیشه نیست بلکه در ترکیب مواد شیمیایی با ظاهر مشابه شیشه، مقدار بسیار جزیی شیشه هم اضافه می‌شود و آن‌ را به نام شیشه می‌فروشند که اگرچه مانند شیشه اعتیادآور نیست اما به دلیل شیمیایی بودن، اثرات مخرب بسیار بیشتری دارد.

‌ به‌خصوص که در ساخت این مواد، اسید هم اضافه می‌شود.

در ساخت تمام شیشه‌ها و در مرحله نهایی از اسید استفاده می‌شود. ممکن است مواد شوینده باشد یا سایر انواع اسید.

‌ حتما تاثیرات این ترکیبات بر جسم مصرف‌کننده را هم در آزمایشگاه بررسی می‌کنید. به عنوان نمونه مصرف تزریقی هرویین بعد از مدتی باعث انسداد رگ‌ها شده و مصرف‌کننده به تزریق در سایر نقاط بدن وادار می‌شود. با توجه به گزارش‌هایی که درباره تزریق شیشه شنیده‌ایم، ترکیبات موجود در شیشه، در اثر تزریق تا چه حد تاثیرات خطرناک‌تری خواهد داشت؟

روانگردان‌ها عموما در لابراتوارهای غیرقانونی و توسط افراد غیرمتخصص ساخته می‌شود. هیچ فرآیند خالص‌سازی در تولید این مواد وجود ندارد و به همین دلیل، تمام مواد اولیه مورد استفاده با همان خواص در محصول نهایی هم باقی می‌ماند. فسفر و ید که در تولید روانگردان‌ها استفاده می‌شود به‌شدت سمی و سرطان‌زاست و فرقی نمی‌کند که این مواد، به صورت استنشاقی یا تزریقی استفاده شوند هرچند که تاثیر این مواد در تزریق بسیار بیشتر و بسیار خطرناک‌تر است. شاید در دفعات اول مصرف تاثیرات منفی این ترکیبات مشخص نباشد اما در اثر تداوم مصرف و در درازمدت، با بروز انواع سرطان‌ها خود را نشان می‌دهد. ما در آزمایشگاه مرکز تحقیقات پلیس مواد مخدر متوجه شدیم که تاثیرات جسمی ناشی از مصرف شیشه کمتر از تاثیرات روانی آن نیست. به‌خصوص، تخریب و تاثیر بر بافت دهان، بینی و ریه در مصرف‌کنندگان شیشه بسیار مشهود است چون با استنشاق ترکیبات موجود در شیشه، این مواد وارد بدن می‌شود. متاسفانه ناخالصی موجود در مخدرها و روانگردان‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته و کارشناسان، معمولا درباره عوارض مصرف این مواد می‌گویند. در حالی که من همیشه این هشدار را داده‌ام که ناخالصی‌های موجود در این مواد، شیمیایی، سمی و سرطان‌زاست. حتی اگر مقدار ناخالصی‌ها ناچیز باشد اما در مداومت مصرف، در بدن جمع شده و عوارض شدیدی ایجاد می‌کند.

وجود برخی ترکیبات مثل چنته یا خون حیوانات در روانگردان‌ها را تایید می‌کنید؟

وقتی مواد شیمیایی در دسترس تولید‌کننده نیست، به ارزان‌ترین مواد روی می‌آورد. چنته، خون شتر و خاک از جمله موادی است که در تولید روانگردان‌ها یا برای افزایش وزن هرویین و تریاک - به دلیل ظاهر مشابه با مخدرها- استفاده می‌شود و طبق نتایج آزمایش‌های‌مان، وجود این مواد در مخدرها و روانگردان‌ها را تایید می‌کنیم.

هشدارهایی درباره ورود نسل جدید روانگردان‌ها (NPS -new psychoactive substance) مطرح شده که در اروپا و آسیای جنوب‌شرقی هم طرفدار دارد. آزمایش‌های شما درباره ورود این مواد به کشور چه نتیجه‌ای داشته است؟

ما شناخت کاملی درباره نسل جدید روانگردان‌ها داریم و در حال رصد دایم هستیم چون ترکیه هم ورود «بونسای»
bonsai ( ترکیب ماری جوانای صنعتی با هرویین یا دزومورفین ) و شیوع مصرف آن را گزارش داده که این ماده از نسل روانگردان‌های جدید است. اروپا، امارات و عربستان سعودی هم شیوع مصرف این مواد را در کشورشان گزارش داده‌اند با این هشدار که به یک معضل جدی برای این کشورها تبدیل شده است. بررسی‌های ما نشان داده که در ایران، شاید یک یا دو مسافر، مقادیر اندکی از این مواد برای مصرف شخصی وارد کرده‌اند و توسط پلیس فرودگاه شناسایی شده‌اند اما خوشبختانه تا امروز از ورود گسترده این مواد گزارشی نداریم اما با توجه به اینکه شیوع مصرف این مواد در کشورهای همسایه ایران اتفاق افتاده به‌شدت مراقب هستیم.

پایه این مواد هم آمفتامین است؟

متاسفانه ساختار شیمیایی نسل جدید روانگردان‌ها بسیار متنوع است و با اضافه کردن یک جزء کوچک به ساختار شیمیایی، یک ماده جدید با عوارض مخرب‌تر ساخته می‌شود. به مردم هشدار می‌دهم که هیچگاه درباره هیچ نوع از موادمخدر یا روانگردان حتی برای یک بار تجربه هم کنجکاو نباشند. حتی یک بار تجربه این مواد، واقعا راه برگشت ندارد.

منبع گزارش: اعتماد -بنفشه سام‌گیس 94.06.16